Στις 25 Μαρτίου 1821, η περιοχή της Εορδαίας (γνωστή τότε ως Καϊλάρια) βρισκόταν υπό οθωμανική κυριαρχία και η εικόνα της ήταν εντελώς διαφορετική από τη σημερινή πρώην βιομηχανική πόλη.
Ονομασία και Διοίκηση
Καϊλάρια: Η σημερινή Πτολεμαΐδα ονομαζόταν Καϊλάρια, όνομα που προέρχεται από την τουρκική λέξη kaymak (γλιστρώ), λόγω του αργιλώδους εδάφους που γινόταν πολύ ολισθηρό μετά τις βροχές (έχει αμφισβητηθεί αυτό).
Δύο οικισμοί: Η πόλη χωριζόταν στα Άνω και Κάτω Καϊλάρια, τα οποία χωρίζονταν από βοσκοτόπους.
Οθωμανικό Κέντρο: Ήταν η έδρα του ομώνυμου "καζά" (διοικητική υποδιαίρεση), αποτελώντας ένα σημαντικό στρατιωτικό και διοικητικό κέντρο των Οθωμανών στην περιοχή.
Πληθυσμιακή Σύνθεση
Κυρίαρχο Μουσουλμανικό Στοιχείο: Σε αντίθεση με άλλες περιοχές της Μακεδονίας, τα Καϊλάρια κατοικούνταν τότε κυρίως από μουσουλμάνους (Κονιάρους), οι οποίοι ήταν απόγονοι εποίκων από το Ικόνιο της Μικράς Ασίας.
Ελληνική Παρουσία: Υπήρχε ελληνικός πληθυσμός στα γύρω χωριά και σε μικρότερο βαθμό μέσα στην πόλη, αλλά η περιοχή παρέμενε ένα ισχυρό προπύργιο των Οθωμανών, γεγονός που καθιστούσε δύσκολη την άμεση εξέγερση την ημέρα εκείνη.
Η Καθημερινότητα και το Τοπίο
Αγροτικός Χαρακτήρας: Η περιοχή ήταν καθαρά γεωργοκτηνοτροφική. Δεν υπήρχαν τα ορυχεία λιγνίτη ή οι πρώην βιομηχανικές εγκαταστάσεις που βλέπουμε σήμερα· το τοπίο κυριαρχούνταν από καλλιέργειες και βοσκοτόπια.
Ημέρα της Επανάστασης: Ενώ στην Πελοπόννησο ξεκινούσε η εξέγερση, στην Εορδαία επικρατούσε έντονη επιτήρηση από τις οθωμανικές αρχές. Οι Μακεδόνες αγωνιστές της περιοχής συμμετείχαν αργότερα στις επαναστατικές κινήσεις της Νάουσας και του Ολύμπου, καθώς και στα σώματα που κατέβηκαν στη νότια Ελλάδα.
Η περιοχή της Εορδαίας και η ευρύτερη Δυτική Μακεδονία ανέδειξαν σημαντικούς αγωνιστές που συμμετείχαν στην Επανάσταση του 1821, παρά το γεγονός ότι η περιοχή ήταν ισχυρό οθωμανικό προπύργιο.
Οι περισσότεροι από αυτούς δρούσαν ως κλέφτες και αρματωλοί στα βουνά (Βέρμιο, Άσκιο) και, μετά την καταστολή των κινημάτων στη Μακεδονία (όπως η καταστροφή της Νάουσας το 1822), κατέβηκαν στη Νότια Ελλάδα για να συνεχίσουν τον αγώνα.
Σημαντικοί Αγωνιστές και Οπλαρχηγοί
Ιωάννης Φαρμάκης (από το Μπλάτσι/Βλάστη 1772-1821): Αν και η Βλάστη ανήκει σήμερα διοικητικά στην Εορδαία, ο Φαρμάκης ήταν ένας από τους κορυφαίους οπλαρχηγούς της επανάστασης στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες μαζί με τον Γεωργάκη Ολύμπιο. Η θυσία του στη Μονή Σέκου είναι από τις πιο ηρωικές στιγμές του 1821.
Αγγελής Γάτσος (1771–1839): Αν και καταγόταν από την Έδεσσα (Σαρακηνοί), η δράση του επηρέαζε άμεσα την περιοχή της Εορδαίας, καθώς το σώμα του κινούνταν στα περάσματα του Βερμίου.
Οικογένεια Λασσάνη (Κοζάνη): Ο Γεώργιος Λασσάνης, στενός συνεργάτης του Αλέξανδρου Υψηλάντη και μέλος της Φιλικής Εταιρείας, καταγόταν από τη γειτονική Κοζάνη, η οποία είχε στενούς δεσμούς με την Εορδαία.
Η δράση των Εορδαίων
Οι αγωνιστές της περιοχής δεν σχημάτισαν μεγάλα αυτόνομα σώματα μέσα στα Καϊλάρια (λόγω της μεγάλης συγκέντρωσης οθωμανικού στρατού), αλλά:
Ενισχύσαν την επανάσταση στη Νάουσα: Πολλοί κάτοικοι από τα χωριά της Εορδαίας έσπευσαν να βοηθήσουν στην εξέγερση του Βερμίου τον Φεβρουάριο του 1822.
Συμμετείχαν σε μάχες στη Νότια Ελλάδα: Μετά το 1822, Μακεδόνες αγωνιστές από την Εορδαία αναφέρονται σε καταλόγους στρατιωτικών σωμάτων στην Πελοπόννησο και τη Στερεά Ελλάδα, συχνά υπό τις διαταγές του Καρατάσου ή του Γάτσου.
Η περιοχή "πλήρωσε" τη συμμετοχή της με σκληρά αντίποινα και καταστροφές χωριών, όπως η Ερμακιά (τότε Φραγκότς), η οποία έχει μακρά ιστορία αντιστάσεων.
Καταστροφή το 1822: Μετά την καταστολή της επανάστασης στη Νάουσα (Απρίλιος 1822), οι οθωμανικές δυνάμεις προέβησαν σε εκτεταμένες εκκαθαρίσεις και αντίποινα σε όλα τα ελληνικά χωριά του Βερμίου και της Εορδαίας που είχαν βοηθήσει τους επαναστάτες. Το Φραγκότσι, ως ορεινό χωριό με στρατηγική θέση, βρέθηκε στο στόχαστρο, καθώς οι κάτοικοί του (γνωστοί και ως ονομαστοί χτίστες/μαστόροι) είχαν επαφή με άλλες περιοχές και συμμετείχαν σε εξεγέρσεις.
Πίεση από τα Καϊλάρια: Λόγω της μικρής απόστασης από το διοικητικό κέντρο των Καϊλαρίων (Πτολεμαΐδα), όπου στάθμευε ισχυρή οθωμανική δύναμη, το Φραγκότσι βρισκόταν υπό διαρκή επιτήρηση. Κάθε υποψία βοήθειας προς τους κλέφτες του Βερμίου οδηγούσε σε λεηλασίες και βίαιες ανακρίσεις.
https://dspace.lib.uom.gr/bitstream/2159/25138/1/SouchamvaliTriantafylliaMsc2020.pdf
Δυστυχώς η αδιαφορία των Δημοτικών Αρχών δεν επέτρεψε να γραφεί επίσημη Ιστορία της περιοχής μας και τσαλαβουτάμε αριστερά-δεξιά για να συγκεντρώσουμε στοιχεία
Προσθήκη νέου σχολίου